ÇOCUKLAR VE ÖFKE YÖNETİMİ
Öfke ile nasıl başa çıkılır?
Öfke
normal bir dürtüdür. Öfke hem yetişkin hem de çocukların sık sık yaşadığı bir
duygudur. Bu nedenle çocuklara kendi duygularının farkında olmaları için
yardımcı olmak gerekir.
Çocuklar
hem olumlu hem de olumsuz duyguları tanımalıdır. Öfke ve üzüntü gibi olumsuz
duyguları öğretmek çocuğun öz kontrolünü geliştirmenin ilk adımıdır. Öfkeyi
tanımak ve kabul etmek çocuğun kendi duygularının farkında olduğunu gösterir.
Bu aşamada önemli olan bu öfkeyi nasıl dışa vuracaklarıdır.
Öfke,
yaralayıcı kelime veya hareketlerle değil kendine güvenen kelimeler ve
incitmeyen hareketlerle dışa vurulmalıdır. Bu nedenle çocuklarda disiplini
sağlamak için vurmaktan daha etkili yolların da olduğunun farkında olunmalı ve
öğrenilmelidir.
Öfkeli
durumlarda vurmak kötü bir örnek sergiler.
Birine
veya bir yerlere/bir şeylere vurmak, çatışma ile başa çıkmak için zayıf bir rol
modeli sunar. Çocuklar görerek öğrenirler, vurma eylemi öfke ile baş etmede
uygun bir davranış değildir.
Çocuklarda
disiplin sağlamak için etkili yollar.
Eğer bir
ebeveyn çocuğuna vurmanın normal olduğunu öğretirse; çocuğuna başkalarına,
kardeşlerine, arkadaşlarına vurmak için izin vermiş olur.
Eğer bir
ebeveyn çocuğa vurursa; ona fiziksel zorlama ile istediğini edebilirsin mesajını
vermiş olur ve vurmak şiddetin bir şeklidir.
Çocuklar
asla kemer, tahta kaşık veya değnek gibi objelerle dayak yememelidir.
Çocuğun,
korku verici bir şiddet görmesi veya herhangi bir şekilde dayak yemesi çocuğun
benlik saygısını azaltır.
Çocuğa
vurmak, çocuğun öz disiplin ve öz kontrol öğrenmesine yardımcı olmaz. Çocuklar
dövüldüğünde olumsuz duygular hissederler. Çocuklar korku ve aşağılama
hissettikleri zaman, bu duyguları öğrenmelerini engeller.
Örneğin,
derse konsantre olamazlar, korktukları için razı olurlar ve cezadan kaçmak için
istenmeyen davranışlardan vazgeçerler. Çocuk bu gibi durumlarda kuralları ve
ardındaki sonuçları içlerine sindiremezler. Çocuk ebeveynden uzak durur ve
sinsi olur. Böylece çocuk ebeveyn ilişkisi zarar görür.
Çocuğa
vurmak, çocuğun aklını karıştırır. Ebeveynlerin çocuğa vururken bunu “Sevdiğim
için yapıyorum.” veya “Seni acıttığından daha çok beni acıtıyor. “ demeleri
çocuğun sevgi ve acıyı karıştırmasına yol açar. Çocuk sevgi ve şiddet arasında
bir bağ oluşturur.
Vurmak,
düşmanlık, öfke ve öç alma arzusunu besler. Çocuk büyüdükçe davranışı durdurmak
için dayağın daha şiddetli olması gerektiğini düşünür. Bilimsel araştırmalara
göre ebeveynleri tarafından dövülen çocuklar büyüdükleri zaman eşlerine veya
çocuklarını döven yetişkinler olurlar.
Çocuğunuza öfke duygusunu kontrol etmeyi öğretirken fiziksel ceza yerine, kelimelerle öfke duygusunu ifade etmeyi öğretin ve davranışın sonuçlarını gösterin. Böylece çocuğunuz daha iyi öğrenecek ve size daha çok saygı duyacaktır.
Çocuğun istismar edilmesi ne demektir?
İstismar
dört başlık altında aşağıdaki gibi tanımlanabilir.
ü
Fiziksel
istismar; çocuğu
yumruklamak, dövmek, ısırmak veya başka bir şekilde eziyet ederek, tokatla veya
döverek 24 saatte geçmeyen morluk bırakmak ya da bir ip veya kemer ile vurarak
iz bırakmak demektir. Bu tanım iz bırakmadan yapılan istismarı kapsamamaktadır.
Dolayısıyla
iz bırakmayan istismarın çocuğun ruhunda yaratacağı yıkım göz ardı
edilmemelidir.
ü
Cinsel
istismar; çocuğun
daha büyük başka bir çocuk ya da bir yetişkini cinsel açıdan mutlu etmek için
kullanılmasıdır.
Çocuğa
herhangi bir cinsel hareket istismardır.
Örneğin;
çocuğu pornografik bir materyal gibi kullanmak veya zorla cinsel harekete
zorlamak, cinsel sömürü aracı olarak çocuğu kullanmak, çocuğu pornografik
amaçlı kullanmak vb. cinsel istismardır.
ü Duygusal/Zihinsel/Sözlü istismar; çocuğu devamlı olarak küçümsemek, suçlamak ya da geri çevirmek, korkutmak, ağır ceza ile tehdit etmek ya da çocuğu uzağa yollamak, çocuğun temel ihtiyaçlarını karşılamayı kabul etmemek, çocuğu uyuşturucu kullanma ve suç gibi yozlaştırıcı davranışlara karşı korumasız bırakmak.
ü Çocuk ihmali; çocuğun temel ihtiyaçlarını, fiziksel, duygusal, tıbbi ve eğitim gereksinimlerini yerine getirmemek ve çocuğu denetim altında bulundurmamak da çocuk ihmali kapsamındadır.
Çocukların
öfke ile başa çıkmasında ebeveyn yaklaşımları.
Öfke
bütün çocukların yaşadığı bir duygudur. Öfke hepimiz için hayatın bir
parçasıdır. Tüm çocuklar bir şekilde
öfke yaşayacaklardır ve bazen yararlı bazen de zararlı bir şekilde nasıl baş
edeceklerini öğreneceklerdir.
Çocukların
öfkelerini şiddet göstermeden ifade etmeleri normal olandır. Öfkeli olduğumuz için başkasına zarar vermek
normal değildir. Çocukların kendilerinin ve başkalarının hissettikleri öfkeli
duyguları tanımaları, öfkeyi kontrol etmede önemli adımdır. Çocukların kendi
kendilerine sakinleştirici teknikleri öğrenmeleri, öfke duygularını olumlu bir
şekilde ifade ederek sorun çözmeyi öğrenmeleri ebeveynlerin önem verdiği
konuların başında gelmelidir
Ebeveynler,
çocuklarının güçlü ve başarılı olmalarını istiyorlarsa bu konuda çok özenli
olmaları gerekir. Bu nedenle çocukların, kendini şiddetli ve öfkeli durumlardan
uzaklaştırmayı ve başkasının öfkeli hareketlerinin kurbanı olmaktan sakınmayı
öğrenmeleri gerekir. Öfkeli duygulardan sorumlu olmak, öfkeli duyguları kontrol
altına almayı öğrenmek, çocuğun hayatı boyunca edinilebileceği en önemli
beceridir.
Yetişkinler
çocuklarına etkili ve yararlı bir şekilde öfke ile başa çıkmayı
öğretilebilirler.
Öfke
duygularını kontrol altına almak; öfke ile ilgili değişik durumlarda
kullanılabilen başa çıkma yöntemleri geliştirmek demektir. Her çocuk için aynı
reçete kullanılmaz. Her çocuk için değişik değişik yöntemler kullanılır.
Ebeveynler
çocuklarına özel yöntemler deneyebilir ve öfke ile başa çıkmayı öğreterek
yardımcı olabilirler.
Öncelikle
çocuğu rahatlatmak gerekir. Bu arada iletişim kurmak, sorun çözmek, ortamı
değiştirmek gibi alternatifler oluşturulabilir.
Öfke bir
çocukta isteksiz bir tepki olarak ortaya çıkar, kasılma, kalp çarpması ve karın
ağrısı başlayabilir. Ebeveynler, çocuklarına öfke reaksiyonlarını tanımalarını sağlayarak
nasıl rahatlayacaklarını öğretilebilir.
Örneğin;
öfkenin neden olduğu zararlı bir fiziksel tepki ile başa çıkmanın en iyi yolu
fiziksel olarak başka bir işle meşgul olmaktır.
Çocuklara
beş duyu aracılığı ile öfkeleri ile baş etmelerinde yardımcı olun.
Dokunma,
koklama, tat alma, duyma ve görme duyularını da kullanarak baş etmeyöntemlerini uygulatınız.
·
Su
sıçratmak.
·
Dışarıda
koşmak.
·
Müzik
dinlemek.
·
Resim
yapmak.
·
Vücut
kaslarını gererek ve gerinerek rahatlatmak.
·
Yavaş
ve derin nefes almak.
·
Sağlıklı
bir şeyler atıştırmak öfkeli duyguları yatıştırmaya iyi gelir.
·
Kollarına
masaj yapmayı öğretebilirsiniz.
·
Bir
ev hayvanını okşamasını sağlayabilirsiniz.
·
Çocuğa
duygularını ifade edebileceği iletişimi nasıl kuracağını anlatabilir ve
uygulatabilirsiniz. Bazı çocuklar için bu bir arkadaş ya da bir yetişkinle
konuşmak olabileceği gibi oyuncak bir bebek ya da evde beslenen bir hayvan iyi
bir dinleyici olabilir.
Çocukların
öfkeleri sık sık içinde patlayabilir ancak neden öfkeli olduklarını
söyleyemezler bu durum düşünme yeteneklerinin iyi gelişmemiş olmasından
kaynaklanabilir.
Farklı ve açık net cümleler kullanarak
duygularını tanımlamalarını ve ifade etmelerini öğretin.
“Ben
bundan dolayı böyle hissediyorum..
Çünkü....”
Örneğin,
“Ali bana lakap taktığında eğleniyor. Bu durum beni öfkelendiriyor. Çünkü beni
utandırıyor .”
Buradaki
amaç, çocuğun öfkesinin altında her zaman farklı ve saklı duygularının olduğunu
anlamasına yardımcı olmaktır. Gösterdiğimiz örnekte çocuğun aşağılanması ve bu
nedenle utanması öfkeye yol açmıştır. Öfkenin altındaki saklı duyguları
tanımayı öğrenmenin, öfke kontrolünde ilk adım olduğunu daha önce de
belirmiştik.
Çocukların,
başkaları kendileri ile dalga geçtiğinde haklarını nasıl savunacağını
öğrenmeleri gerekir.
Sorun
çözmeyi okul öncesi ve okul sürecinde öğrenebilir ve yetişkinler sorun çözme
adımlarını öğretmede çocuklara yardımcı olabilirler. Daha öncede bahsettiğimiz
sorun çözme adımlarını uygulayarak çocukları desteklemek onlara önemli katkı
sağlayacaktır.
Öfkeyi
yönetmede önemli uygulamalardan biri de ortamı değiştirmektir. Öfkeli
durumlarda çocuklarınıza ortamı değiştirmeyi öğretebilirsiniz. Bazen öfkeli bir
olayda herkes sakinleşene kadar olay yerinden uzaklaşmak en iyisi olur.
Çocuklara;
öfke duyguları kontrol dışına çıkmaya başlayınca kendilerini olaydan
uzaklaştırmalarını öğretiniz. Yaşadıkları karşısında tekrar kontrol kazanabilmeleri
için güvenli bir yer bulmalarına yardımcı olun. Gerektiğinde geri çekilerek,
tekrar kontrol kazanmanın önemli bir adım olduğu konusunda kararlı ve
istikrarlı olmanın kazancını kavramasını sağlayın. Ebeveynler çocukta iyi
davranışı geliştirmekte yardımcı olmak için ortam hazırlayabilirler.
Örneğin,
temiz düzenli odalar ve sıradan alışkanlıklarla huzurlu bir atmosfer yaratmak
çocuklara huzurlu ve güvenli bir ortam sağlayacaktır.
Unutmayın, bir olaydan sonra çocukta oluşacak öfkeli bir patlamaya sakin bir şekilde tepki vermek öfkeyi dağıtmaya yardımcı olur.
Anne-babalar kendi öfkelerini yönetirken
çocuklarına rol model olduklarını unutmamalıdır.
Unutmayın
sinirlenmek normal bir şeydir. Bu nedenle öfkenizin size ele geçirme dilini
tanıyın. Bu durumu fırsata çevirerek çocuğunuza öfke ile başa çıkmanın olumlu
yollarını gösterebilirsiniz. Çocuğunuza örnek göstererek öğretmek çok
önemlidir.
Öncelikle
ebeveyn olarak duygularınızı tanımlayınız. Duygularınızı ifade edin ve
kızgınım, üzgünüm, gerçekten öfkeliyim diye belirtin.
Çocuklar
hemen sizin duygu durumunuz ile ilgili nasıl olduğunuzu hissederler ve çocuğa
kendi öfkesi hakkında nasıl konuşacağına ilişkin bir örnek oluşturursunuz.
Neden öfkeli olduğunuzu anlatın. Hatırlayın çocuklar sık sık bir şekilde sizin
öfkenize neden olduklarını düşünürler.
“Bulaşık
makinası çalışmadığı için gerçekten öfkeliyim.” diye bir ifade şekli
kullanınız. Çocuğunuzun, öfkenizin gerçek nedenini anlamasını sağlayın. Böylece
neye öfkelendiğinizi belirterek çocuğunuza öfkelendiği şeyi ifade edebilmesi
için örnek sunmuş olursunuz.
“Birkaç
dakika içinde sakinleşir sakinleşmez neler olduğu hakkında seninle
konuşacağım.” Demek de çocuk için iyi bir örnek oluşturacak. Böylece öfke ile
olumlu bir şekilde başa çıkmış olacaksınız.
Yaşamınızda
bu yöntemi istikrarlı bir şekilde, sürekli hale getirirseniz ebeveyn olarak
çocuğunuzun öfke yönetiminde iyi bir yol gösterici olacaksınız demektir.
Aile
içerisinde çocukların önünde kavga etmek uygun mudur?
Hiçbir
ailede sürekli huzur ve uyum mümkün değildir. Aile içerisinde zaman zaman tartışma
veya anlaşmazlıklar olur. Çocukların ana ve babalarını tartışırken görmeleri
bazen korkutucu olabilir. Ancak anne babanın sorunlarını olumlu bir şekilde
çözümlerken gözlemlemek, çocuğa bu konuda önemli bir deneyim kazandırırken,
aynı zamanda çocuğa istikrar ve güvenli bir ortam sağlar.
Çocuk
kendi yaşamında sorunların doğal ve çözülebilir olduğunu deneyimler ve beceri
kazanır. Bu gözlem ve deneyimler çocuğu kendi yaşamına hazırlar.
Çocukların
görmemesi ve yaşamaması gereken ise ebeveynler arasındaki fiziksel şiddet veya
aşırı düşmanca tartışmalardır. Çocukların bu tür şiddete şahit olmaları çocuk
üzerinde ciddi etkilere yol açar.
Öfke
aşırı derecede şiddetli olduğunda ya da çok sık tekrarlandığında uzmanından
yardım alma ihtiyacı vardır.
Yorumlar
Yorum Gönder